Vorige week was ik met een vriendin op pad in de duinen. Zij werkt daar als boswachter en ik liep een dagje mee. In een paar uur tijd kreeg ik de veelzijdigheid van het boswachterbestaan goed mee: we begonnen met een patrouilleronde, vervolgden met een klopjacht op twee mensen die zich buiten het toegestane gebied bevonden, raapten ondertussen lege colaflesjes tussen de duindoorns vandaan en tuurden af en toe naar de boomtoppen om eekhoornnesten te inventariseren.
In mijn hoofd had het beroep‘boswachter’ altijd een romantische bijklank gehad, maar terwijl de wind door mijn dunne jas heen waaide en mijn blaas op knappen kwam te staan, begreep ik dat het soms ook behoorlijk afzien kan zijn.
Tijdens onze wandeling viel ook de aantrekkingskracht van het boswachteruniform op: voorbijgangers groetten uitermate vriendelijk (met uitzondering van de paar toegangskaartloze wandelaars die stilletjes probeerde weg te sluipen) en vaak stopten ze even voor een praatje of een vraag. Zo vertelde een ouder echtpaar opgewonden over de jonge konikpaarden die ze hadden gezien en deed een man zijn beklag over de vossen die enkele decennia geleden in het gebied waren uitgezet – naar zijn mening hadden ze oorspronkelijke bewoners als fazanten vrijwel volledig uitgeroeid.

Konikpaarden (ANP/Koen Suyk)

Aan het eind van de dag kwamen we een man tegen die met zijn Leica-verrekijker naar een den stond te turen. Hij klampte ons aan: ‘Weet u wat voor vogel daar zit? Is het nou een zanglijster of niet?’ We spitsten onze oren voor het deuntje van de zanglijster. Mij klonk het vertrouwd genoeg in de oren, maar ik mis dan ook de vogelkennis van collega Paul. De andere twee waren het erover eens dat de zang iets eigenaardigs had, een raar rollend geluid. De kijker bood geen uitkomst – de vogel zat verscholen tussen de dennentakken. Voor een spotvogel was het nog te vroeg in het jaar, daar waren ze het over eens, maar wat het wel kon zijn? Het raadsel bleef onopgelost. Toch leek de man tevreden dat hij een luisterend oor had gevonden, en gedrieën bleven we nog een tijdje staan luisteren. Toen het gezang wegstierf, vertrokken mijn vriendin en ik op onze laatste missie: het vinden van een geschikte plasplek. Officieel is wildplassen natuurlijk verboden, maar gelukkig kennen boswachters en hun gevolg enkele privileges. Toen ik me eenmaal achter een struik had geposteerd, kwam de man er opeens weer aan, met zijn verrekijker de omgeving afspeurend. Gauw hees ik mijn broek op en zodra ik tevoorschijn kwam, klampte hij me aan. Of ik wist welke vogel dat heldere, klaterende geluid produceerde dat hij zojuist had gehoord…

Op deze druilerige dag een druilerige foto met tientallen plassen, gemaakt tijdens een studie-excursie in Schotland. Het was juni en het regende twee weken lang aan een stuk door. Maar de plassen op de foto zijn niet het resultaat van die stortbuien: ze vormen de overblijfselen van een fossiel bos, miljoenen jaren oud. De gaten zijn fossiele kuilen waarin de bomen miljoenen jaren geleden geworteld stonden. Ze liggen vlak naast de kust en stromen tegenwoordig bij vloed vol met zeewater. Met je ogen dicht klinkt het geraas van het zeewater er net als het geruis van boombladeren…

Landschapsvormen die door gletsjers zijn gevormd vind ik altijd interessant, maar een bepaald verschijnsel springt er toch wel uit: de roche moutonnée. Als schapenliefhebber heeft deze rots, die vrij vertaald zoveel betekent als ‘rots met een schapenvachtje’, een speciaal plekje in mijn hart. Ik was dan ook erg blij toen ik tijdens een wandeling door Zweden afgelopen zomer onderstaand exemplaar tegenkwam!

De roche moutonnée, in het Nederlands ‘plukrots’ genoemd, heeft een gladde en een ruwe zijde. Als een gletsjer over een rots glijdt, dan polijst hij het gesteente mooi glad – met uitzondering van de achterkant, waar hij stukjes steen wegplukt. Op die plaats is het ijs door druk gedeeltelijk gesmolten. Het smeltwater is in spleten in de rots gesijpeld en vervolgens opnieuw bevroren. Door deze vorstwerking brokkelt de steen af.

Bij de rots op de foto kwam de gletsjer destijds dus van de linkerkant aanzetten. Wat niet te zien is op de foto zijn fijne lijntjes (striaties) in de stroomrichting van het ijs. Die zijn ontstaan door kleine, scherpe steentjes die aan de onderkant van de gletsjer werden meegevoerd en krassen in de ondergrond maakten.

Nu ik het toch over schapen heb, wil ik de nieuwe Lammetjesfietsroute op Texel graag even onder de aandacht brengen. In 35 of 45 kilometer fiets je tussen de drukbevolkte weilanden door. Op Texel wonen bijna 14.000 schapen –  een 1:1 verhouding met de menselijke bewoners van het eiland. Ook zie je tijdens de tocht de Texelse schapenboeten: opvallende asymmetrische schuren. De routebeschrijving (€ 2,50 via www.texel.net) is tegelijkertijd een naslagwerk over het Texelse schaap.

Zo nu en dan spelen mijn jongemeisjesdromen over een prinsessenbestaan weer op. Zoals vorige week, toen ik de weblog van prins Willem-Alexander en prinses Máxima over Antarctica las . Al zal het leven als prinses lang niet altijd even leuk zijn, uitgenodigd worden voor een tripje naar Antarctica lijkt me wel wat… Ik ben al jaren gefascineerd door de poolgebieden. Tijdens mijn veldwerk in Zweeds Lapland vorige zomer deed ik onderzoek naar de invloed van het afsmelten van permafrost (de jaarrond bevroren ondergrond) op de vegetatiesamenstelling. Op sommige plekken stonden doorzichtige tentjes, zogenaamde open top chambers, die zorgden voor een temperatuurverhoging van enkele graden. Op die manier kun je klimaatverandering op micro-niveau nabootsen, en onderzoeken wat voor invloed dat heeft op de vegetatie. In een van de ongebruikte tentjes ben ik even gaan liggen om het effect te testen (zie foto) en ik moet zeggen: het was heerlijk warm!

Dankzij het ANP weet ik dat ze nu ook open top chambers hebben op Antarctica. Aan de foto van het prinselijk paar te zien zouden zij er ook geen bezwaar tegen hebben om beschutting te zoeken tegen de gure wind…

Foto: ANP

Ook in Noord-Zweden was er aandacht voor poolonderzoek: tijdens mijn veldwerk kwam de Zweedse kroonprinses Victoria een paar dagen logeren in het onderzoeksstation. Hier zie je een filmpje over haar verblijf.
Laten we hopen dat alle koninklijke aandacht ervoor zorgt dat ook nu het Internationaal Pooljaar is afgelopen voldoende onderzoek kan worden gedaan in de poolgebieden. Daar zijn de effecten van klimaatverandering tenslotte het sterkst te merken… Ik ben me in ieder geval aan het voorbereiden op een eigen poolreisje: eind maart vertrek ik naar Spitsbergen voor de cursus Permafrost & Periglacial environments (inclusief veldonderzoek)!

‘Veldwerk? Jij boft maar, met zo’n studie!’ – een opmerking die ik als bijna afgestudeerd aardwetenschapper al meerdere keren heb gehoord. Hoe vaak ik ook uitleg dat het wekenlang achtereen zeven dagen per week, twaalf uur per dag ploeteren is, dat in Spanje de zon meedogenloos bijt en in Finland de muggen hongerig bijten, mensen blijven me altijd jaloers aankijken. En terecht. Want mijn studie wordt niet voor niets ook wel de ‘science of scenery’ genoemd, vanwege de mooie landschappen. De foto hieronder maakte ik afgelopen zomer tijdens mijn veldwerk in Abisko, Noord-Zweden (de U-vorm is in de bergen uitgesleten door een gletsjer).

De schrijver W.F. Hermans baseerde zijn roman Nooit meer slapen op zijn eigen ervaringen als fysisch geograaf en ik zal vanaf nu als nieuwe Natuurgek schrijven over aardwetenschappelijke onderwerpen. Geografie is afgeleid van geos en grafein: de Griekse woorden voor ‘aarde’ en ‘schrijven’. En wat is er mooier dan als geograaf te kunnen schrijven over de aarde? Ik bof maar, met zo’n baan!